Hồ sơ doanh nghiệp hiện tại của công ty ghi nhận ngày thành lập là 7 tháng 1 năm 1953, với trụ sở đặt tại Tachikawa và quy mô 277 nhân viên.2

Tên pháp lý bằng tiếng Nhật của công ty là 株式会社壽屋 (Kabushiki-gaisha Kotobukiya). Ký tự 壽 là dạng chữ cũ liên quan đến 寿, mang ý nghĩa trường thọ, chúc mừng hoặc sống lâu. Tuy nhiên, trên phạm vi quốc tế, công ty thường sử dụng tên thương hiệu La tinh hóa là KOTOBUKIYA.

Một điểm cần lưu ý là Kotobukiya là một công ty/thương hiệu, không phải một dòng đồ chơi đơn lẻ. Công ty vận hành nhiều thương hiệu phụ và chuỗi sản phẩm khác nhau.

Ví dụ:

KOTOBUKIYA
├── Mô hình nhựa
│ ├── Frame Arms
│ ├── Frame Arms Girl
│ ├── Megami Device
│ ├── Hexa Gear
│ ├── Sousai Shoujo Teien
│ └── Arcanadea
├── Figure & Tượng
│ ├── ARTFX
│ └── BISHOUJO
├── Phụ kiện hỗ trợ lắp ráp
│ └── M.S.G
└── Sản phẩm được cấp phép
├── Anime
├── Manga
├── Trò chơi
├── Phim ảnh
└── Các nhượng quyền khác

Sự kết hợp giữa IP nguyên bản + IP được cấp phép + bộ mô hình lắp ráp + figure là một trong những đặc trưng định hình nên bản sắc của công ty.

Lịch sử của Kotobukiya bắt đầu trước cả thời điểm thành lập pháp nhân năm 1953. Công ty cho biết nguồn gốc của mình có từ năm 1947, khi khởi nghiệp bằng một cửa hàng đồ chơi tại Tachikawa. Đến tháng 1 năm 1953, doanh nghiệp này chính thức được tổ chức lại dưới hình thức Yugen Kaisha Kotobukiya. Trong khoảng ba thập kỷ đầu tiên, Kotobukiya chủ yếu hoạt động như một nhà bán lẻ đồ chơi truyền thống tại địa phương.3

Năm 1967, công ty mở cửa hàng mang tên Ningyo to Omocha Kotobukiya (“Đồ chơi và Búp bê Kotobukiya”) tại Tòa nhà Bách hóa Số 1 ở Tachikawa. Năm 1981, tên cửa hàng chính thức được đổi thành thương hiệu Kotobukiya.

Bối cảnh bán lẻ này rất quan trọng vì Kotobukiya ban đầu không xuất phát điểm là một nhà sản xuất bộ mô hình lắp ráp giống như một số đối thủ cạnh tranh nổi tiếng khác tại Nhật Bản. Công ty đã chuyển đổi dần dần từ nhà bán lẻ → chuyên gia sở thích → nhà sản xuất mô hình → nhà sản xuất figure → công ty nội dung/IP.

Kotobukiya bắt đầu nghiêm túc chuyển hướng sang sản xuất trong thập niên 1980. Lịch sử công ty ghi nhận các mốc sau:

• 1983 — Bắt đầu kinh doanh qua thư và mở rộng hoạt động sở thích.
• 1984 — Phát hành bộ garage kit nguyên bản đầu tiên mang tên Armament.
• 1989 — Ra mắt bộ mô hình khớp nối hoàn chỉnh như một sản phẩm nguyên bản của công ty.
• Thập niên 1990 — Mở rộng mạnh mẽ sang mảng mô hình nhân vật và figure.4

Quá trình chuyển đổi này đóng vai trò then chốt. Thay vì chỉ là một cửa hàng bán lại đồ chơi và mô hình của hãng khác, Kotobukiya bắt đầu phát triển năng lực sản xuất riêng và các thiết kế nguyên bản. Đây chính là nền tảng tạo nên vị thế của công ty trong cộng đồng yêu thích mô hình ngày nay.

Một trong những bước ngoặt quan trọng của Kotobukiya diễn ra trong làn sóng anime thập niên 1990. Khi Neon Genesis Evangelion trở thành hiện tượng văn hóa tại Nhật Bản, Kotobukiya đã sản xuất các sản phẩm ba chiều dựa trên các nhân vật và mecha như:

• Rei Ayanami
• Evangelion Unit-01

Lịch sử doanh nghiệp của Kotobukiya xác định rõ rằng cơn sốt Evangelion năm 1995 cùng các sản phẩm Rei và Evangelion là thời khắc quan trọng giúp khơi dậy mảng kinh doanh figure của công ty.5 Giai đoạn này cũng góp phần thiết lập một mô hình kinh doanh cốt lõi của Kotobukiya: nhân vật hư cấu nổi tiếng → vật phẩm sưu tầm/mô hình ba chiều → sản phẩm sở thích độ chi tiết cao.

Một trong những dòng figure dễ nhận biết nhất của Kotobukiya là ARTFX. Thương hiệu này ra mắt năm 1999, ban đầu tập trung vào các bức tượng làm từ nhựa vinyl mềm và PVC, bao gồm cả các nhân vật từ nhượng quyền Final Fantasy.6

ARTFX trở nên đặc biệt quan trọng vì Kotobukiya không còn giới hạn bản thân trong mảng anime Nhật Bản. Công ty bắt đầu hợp tác sâu rộng với các bản quyền giải trí phương Tây, bao gồm:

• Star Wars
• Marvel
• DC
• Disney
• Trò chơi điện tử
• Truyện tranh phương Tây
• Các nhượng quyền phim ảnh khác

Điều này giúp khẳng định Kotobukiya là một doanh nghiệp có khả năng chuyển thể cả nhân vật Nhật Bản lẫn phương Tây thành các mẫu figure sưu tầm cao cấp theo phong cách Nhật.

Một phần lớn trong lịch sử phát triển của Kotobukiya là việc gia tăng sử dụng các bản quyền quốc tế. Năm 2001, công ty nhận được giấy phép từ Lucasfilm và bắt đầu sản xuất các sản phẩm Star Wars.7 Sau đó, Kotobukiya tiếp tục đạt được các thỏa thuận cấp phép cho nhiều thương hiệu như:

• Star Wars
• Batman
• Marvel
• Disney
• Pirates of the Caribbean
• Nhiều nhượng quyền trò chơi điện tử

Chẳng hạn, Kotobukiya đã sản xuất các nhân vật Star Wars bao gồm C-3PO và R2-D2, trong khi danh mục bản quyền sau này mở rộng sang Marvel và nhiều tài sản giải trí lớn khác.8 Chiến lược này mang ý nghĩa quan trọng vì nó giúp đa dạng hóa danh mục sản phẩm của Kotobukiya vượt ra ngoài phạm vi hoạt hình Nhật Bản.

Có lẽ không dòng figure nào gắn liền với bản sắc hiện đại của Kotobukiya hơn BISHOUJO. Từ bishōjo (美少女) trong tiếng Nhật có nghĩa đen là “thiếu nữ xinh đẹp”.

Khái niệm BISHOUJO của Kotobukiya lấy các nhân vật nữ từ nhiều nhượng quyền khác nhau và tái hiện chúng thông qua lăng kính thẩm mỹ minh họa bishōjo của Nhật Bản. Thay vì sao chép y nguyên thiết kế gốc, Kotobukiya thường hợp tác với các họa sĩ Nhật để tạo ra những phiên bản cách điệu mang dấu ấn riêng. Một họa sĩ tiêu biểu gắn liền với series này là Shunya Yamashita.

Triết lý BISHOUJO trở nên đặc biệt dễ nhận diện vì nó cho phép biến đổi các nhân vật từ những nền văn hóa rất khác nhau thành một ngôn ngữ thị giác thống nhất của Kotobukiya. Ví dụ, phong cách BISHOUJO đã được áp dụng cho các nhân vật từ:

• DC Comics
• Marvel
• Trò chơi điện tử
• Các nhượng quyền kinh dị
• Truyện tranh phương Tây
• Truyền thông Nhật Bản

Đây được xem là một trong những đóng góp mang tính biểu tượng của Kotobukiya cho thị trường figure sưu tầm.

Trong phần lớn lịch sử, Kotobukiya phụ thuộc nhiều vào các nhân vật được cấp phép. Tuy nhiên, công ty dần chuyển sang sáng tạo các tài sản trí tuệ của riêng mình. Đây có thể coi là thay đổi lớn nhất trong lịch sử hiện đại của Kotobukiya.

Thay vì chỉ đặt câu hỏi: “Nhân vật nổi tiếng nào có thể chuyển thể thành figure?”, Kotobukiya ngày càng chú trọng việc: “Vũ trụ nhân vật nào có thể tự nhiên sinh ra các bộ mô hình, figure, phụ kiện, hoạt hình, trò chơi và các sản phẩm khác?”. Chiến lược đó đã cho ra đời nhiều nhượng quyền nguyên bản lớn.

Frame Arms là một trong những nhượng quyền mô hình lắp ráp nguyên bản nền tảng của Kotobukiya. Đây là dòng bộ mô hình mecha có khả năng tùy biến cao. Khái niệm này nhấn mạnh vào:

• Robot/mecha
• Giáp hoán đổi
• Vũ khí
• Khả năng tùy chỉnh
• Thiết kế cơ khí
• Chuẩn kết nối chung

Series này trở nên đặc biệt quan trọng vì Kotobukiya đã thiết kế nó xoay quanh khả năng tùy biến, thay vì chỉ tạo ra một con robot hoàn chỉnh duy nhất. Triết lý này sau đó gây ảnh hưởng sâu rộng đến các dòng mô hình lắp ráp khác của công ty.

M.S.G., hay Modeling Support Goods (Phụ kiện hỗ trợ lắp ráp), là một thành tố quan trọng khác trong hệ sinh thái của Kotobukiya. Thay vì là một dòng nhân vật thông thường, M.S.G. chủ yếu bao gồm:

• Vũ khí
• Giáp
• Bàn tay
• Phụ kiện
• Bộ phận hiệu ứng
• Trang bị tùy chọn
• Linh kiện tùy biến

Mục đích cốt lõi là: Mua một bộ mô hình → mua thêm linh kiện → tùy chỉnh nó. Đây là một trong những ý tưởng mạnh mẽ nhất của Kotobukiya. Các bộ mô hình của họ không nhất thiết là những sản phẩm tách biệt mà có thể trở thành thành phần trong một hệ thống sở thích liên kết rộng lớn hơn. Các sản phẩm hiện tại của Kotobukiya vẫn tiếp tục nhấn mạnh tính tương thích giữa M.S.G. và nhiều series mô hình khác.9

Năm 2015, Kotobukiya ra mắt Frame Arms Girl, một trong những nhượng quyền nguyên bản quan trọng bậc nhất của công ty. Khái niệm cơ bản khá độc đáo: Lấy mecha Frame Arms → tái hiện mỗi cỗ máy dưới dạng mô hình nhân vật bishōjo có khớp nối. Kết quả là sự lai tạo giữa: thiếu nữ + robot + bộ mô hình lắp ráp + hệ thống tùy biến.

Kotobukiya mô tả Frame Arms Girl là một spin-off từ series Frame Arms gốc, trong đó các mecha được biến đổi thành nhân vật phong cách bishōjo.10 Các bộ kit thường có:

• Thân có khớp nối
• Khuôn mặt hoán đổi
• Vũ khí
• Giáp
• Nhiều loại bàn tay
• Decal
• Điểm kết nối 3 mm
• Tương thích với M.S.G.
• Tương thích với các hệ thống khác của Kotobukiya

Đáng chú ý, nhiều bộ kit hiện đại được thiết kế sao cho không nhất thiết phải sơn vẫn có được thành phẩm đẹp mắt, nhờ các chi tiết nhựa màu và khuôn mặt in sẵn.11

Kotobukiya không dừng lại ở mô hình nhựa. Năm 2017, Frame Arms Girl được chuyển thể thành anime truyền hình. Đây là ví dụ điển hình cho quá trình chuyển đổi của Kotobukiya từ nhà sản xuất mô hình thành công ty IP/nội dung. Chính công ty cũng liệt kê bộ anime truyền hình năm 2017 vào các cột mốc lịch sử của nhượng quyền này.12

Tiếp đó, một dự án chiếu rạp mang tên Frame Arms Girl: Kyakkya Ufufu na Wonderland cũng được phát hành vào năm 2019.13 Điều này minh chứng cho chiến lược tổng thể của công ty: Bộ mô hình → nhân vật → cốt truyện → anime → hàng hóa → các bộ mô hình bổ sung.

Một nhượng quyền lớn khác của Kotobukiya là Megami Device. Nếu Frame Arms Girl phát triển trực tiếp từ Frame Arms, thì Megami Device được thiết kế dựa trên khái niệm nhân vật nữ khớp nối xinh đẹp kết hợp với vũ khí hạng nặng và giáp. Kotobukiya mô tả series này là các bộ mô hình nhựa cao khoảng 14 cm / 5½ inch, xây dựng trên thân “machineca” do Masaki Apsy thiết kế, với giáp và thiết kế cơ khí được phát triển cùng nhiều họa sĩ minh họa khác nhau.14

Một mẫu Megami Device điển hình có hai cấu hình chính:

Chế độ Trang bị (Armed Mode)

Nhân vật mặc đầy đủ vũ khí và giáp.

Chế độ Không trang bị (Unarmed Mode)

Nhân vật có thể được trưng bày ở dạng cơ thể/nhân vật cơ bản mà không có giáp.

Nhờ vậy, các mô hình vừa có sức hút của nhân vật/figure, vừa có sức hút của cơ khí/lắp ráp mô hình. Các bộ kit cũng sử dụng điểm kết nối 3 mm, cho phép tùy biến rộng rãi với các sản phẩm khác của Kotobukiya.15

Một trong những ý tưởng kỹ thuật đặc trưng đằng sau Megami Device là hệ thống thân machineca. Về cơ bản, đây là một nền tảng thân chung có khớp nối cao, cho phép thiết kế nhiều nhân vật khác nhau trên một cấu trúc nền tảng tinh vi. Kết quả là sự kết hợp độc đáo giữa: kỹ thuật action figure + kết cấu mô hình nhựa + thiết kế nhân vật.

Các sản phẩm Megami Device hiện đại chú trọng:

• Khớp nối phong phú
• Nhiều bộ phận khuôn mặt
• Trang bị hoán đổi
• Các chế độ giáp
• Cấu hình vũ khí
• Tương thích 3 mm
• Tùy biến chéo giữa các series

Mô tả sản phẩm hiện tại của Kotobukiya đặc biệt nhấn mạnh khả năng tương thích với M.S.G., Frame Arms, Frame Arms Girl, Hexa Gear, Sousai Shoujo Teien, Arcanadea và các series khác.

Hexa Gear là một vũ trụ mecha nguyên bản khác của Kotobukiya. So với Frame Arms Girl và Megami Device, Hexa Gear chú trọng nhiều hơn vào:

• Khoa học viễn tưởng quân sự
• Robot
• Phương tiện
• Sinh vật
• Máy móc mô-đun
• Tùy biến kiểu chiến trường

Dòng sản phẩm này được thiết kế xung quanh một hệ sinh thái cơ khí chung, cho phép người chơi kết hợp nhiều cỗ máy và trang bị khác nhau. Nó chứng minh rằng chiến lược IP nguyên bản của Kotobukiya không chỉ giới hạn ở các sản phẩm bishōjo.

Sousai Shoujo Teien (創彩少女庭園) là một series mô hình nhân vật nguyên bản khác. Khái niệm cơ bản của nó khác biệt đáng kể so với Frame Arms Girl và Megami Device. Thay vì tập trung chủ yếu vào các cô gái chiến đấu mặc giáp, Sousai Shoujo Teien chú trọng vào các nữ sinh Nhật Bản thường nhật được cách điệu hóa và cuộc sống của họ. Các mô hình nhấn mạnh:

• Đồng phục học sinh
• Trang phục thường ngày
• Kiểu tóc
• Phụ kiện
• Tư thế đời thường
• Tùy biến nhân vật

Nó đại diện cho một khía cạnh khác trong triết lý của Kotobukiya: bản thân nhân vật chính là thú vui sở thích.

Arcanadea là dòng bộ mô hình lắp ráp giả tưởng nguyên bản của Kotobukiya. Series này kết hợp:

• Thiết kế nhân vật bishōjo
• Yếu tố giả tưởng
• Giáp
• Vũ khí
• Họa tiết ma thuật
• Kỹ thuật bộ mô hình khớp nối

Giống như Megami Device và Frame Arms Girl, Arcanadea tham gia vào triết lý tùy biến tương thích chéo rộng khắp của Kotobukiya.

Kotobukiya đã phát triển một số lượng đáng ngạc nhiên các nhượng quyền nguyên bản. Trang cấp phép của công ty hiện liệt kê các IP bao gồm:

• Frame Arms
• Frame Arms Girl
• Megami Device
• Hexa Gear
• Sousai Shoujo Teien
• Arcanadea
• Evoloid
• Megalomaria
• Kaiju Sekai Seifuku
• Và nhiều thương hiệu khác.

Chính vì vậy, việc gọi Kotobukiya đơn thuần là “công ty figure” không còn phản ánh đúng thực tế. Doanh nghiệp này ngày càng trở thành một công ty phát triển IP mà các sản phẩm tình cờ tập trung mạnh vào hàng hóa sở thích.

Một trong những điểm thú vị nhất ở các sản phẩm Kotobukiya hiện đại là mức độ tương thích chéo cao giữa các họ sản phẩm. Ví dụ, một linh kiện từ dòng này có thể dùng được cho dòng khác nhờ các chuẩn kết nối chung. Mô tả sản phẩm hiện tại của công ty liên tục đề cập đến khả năng tương thích giữa:

M.S.G. ↔ Frame Arms ↔ Frame Arms Girl ↔ Megami Device ↔ Hexa Gear ↔ Sousai Shoujo Teien ↔ Arcanadea

tùy thuộc vào từng sản phẩm cụ thể.16 Điều này tạo nên một hệ sinh thái mô hình lắp ráp. Thay vì chỉ mua Mô hình A, người chơi có thể mua Mô hình A + vũ khí + giáp + linh kiện tùy chọn + Mô hình B + phụ kiện để sáng tạo ra một tác phẩm hoàn toàn mới. Đối với những người đam mê “kitbashing”, tùy biến và sáng tạo nguyên bản, đây là một sức hút lớn.

Kotobukiya cũng sản xuất các bộ mô hình lắp ráp dựa trên tài sản trí tuệ bên ngoài. Danh mục bản quyền của công ty trong lịch sử bao gồm các nhượng quyền từ:

Anime & manga

Nhiều thương hiệu anime và manga Nhật Bản.

Trò chơi điện tử

Bao gồm nhân vật và cỗ máy từ các nhượng quyền game lớn của Nhật và phương Tây.

Phim ảnh

Đặc biệt là các thương hiệu khoa học viễn tưởng, siêu anh hùng và giả tưởng.

Truyện tranh

Bao gồm các nhân vật Marvel và DC.

Pokémon

Kotobukiya cũng sản xuất figure và hàng hóa liên quan đến Pokémon.

Lịch sử công ty cho thấy mảng kinh doanh bản quyền đã mở rộng đặc biệt mạnh mẽ sau khi đạt được giấy phép cho các thương hiệu như Star Wars và Batman.17

Một cách hữu ích để hiểu về Kotobukiya là chia sản phẩm của họ thành hai nhóm lớn.

Vật phẩm sưu tầm hoàn thiện

Những sản phẩm này về cơ bản đã sẵn sàng để trưng bày ngay khi mua. Ví dụ bao gồm:

• Tượng
• Figure PVC
• ARTFX
• Sản phẩm BISHOUJO

Sức hút chủ yếu nằm ở: tạo hình + sơn + độ giống nhân vật + chất lượng trưng bày.

Bộ mô hình nhựa lắp ráp

Người mua sẽ tự tay lắp ráp các sản phẩm này. Sức hút nằm ở: lắp ráp + khớp nối + tùy biến + sơn + tạo dáng.

Kotobukiya hoạt động mạnh mẽ ở cả hai mảng. Điều này khiến họ khác biệt so với các công ty chỉ tập trung gần như hoàn toàn vào figure hoàn thiện hoặc các công ty chuyên về mô hình mecha truyền thống.

Kotobukiya đã phát triển một phong cách thẩm mỹ dễ nhận biết. Các đặc điểm tiêu biểu bao gồm:

1. Chi tiết cơ khí dày đặc

Giáp và vũ khí thường chứa nhiều phân vùng cơ khí nhỏ.

2. Tỷ lệ cách điệu

Kotobukiya thường ưu tiên tỷ lệ lấy cảm hứng từ anime thay vì hiện thực tuyệt đối.

3. Tạo hình tập trung vào nhân vật

Đặc biệt ở các bộ kit nhân vật nữ, sự chú ý lớn được dành cho khuôn mặt, mái tóc, bàn tay và tỷ lệ cơ thể.

4. Khả năng hoán đổi

Nhiều bộ kit được thiết kế như một nền tảng thay vì một bức tượng tĩnh.

5. Phân tách màu sắc

Các chi tiết thường được đúc sẵn bằng nhiều màu nhựa khác nhau để mô hình trông hoàn chỉnh ngay cả khi không sơn.

6. Khuôn mặt in sẵn

Nhiều bộ kit nhân vật đi kèm biểu cảm khuôn mặt được in tampography.

7. Tùy biến sâu

Vũ khí, giáp và phụ kiện thường xuyên có thể hoán đổi giữa các bộ kit tương thích.

Công ty chủ động nhấn mạnh các chi tiết nhựa màu, khuôn mặt in sẵn và hệ thống kết nối 3 mm trong nhiều dòng mô hình nhân vật hiện tại.18

Khi nhắc đến mô hình lắp ráp Nhật Bản, Kotobukiya thường được đặt lên bàn cân với Bandai. Hai công ty có bản sắc khá khác biệt.

Dù Bandai có quy mô tập đoàn lớn hơn rất nhiều, Kotobukiya vẫn chiếm giữ một phân khúc độc đáo. Công ty đặc biệt thành công trong việc kết hợp thẩm mỹ nhân vật cao cấp với kỹ thuật bộ mô hình lắp ráp nghiêm túc.

Kotobukiya đôi khi cũng được so sánh với Good Smile Company. Dù có sự giao thoa, đặc biệt ở mảng figure anime và hàng hóa nhân vật, bản sắc của hai bên vẫn khác biệt. Good Smile Company đặc biệt gắn liền với Nendoroid, figure tỷ lệ, figma và vật phẩm sưu tầm nhân vật. Trong khi đó, Kotobukiya đặc biệt gắn liền với bộ mô hình nhựa lắp ráp, ARTFX, BISHOUJO, Frame Arms, Frame Arms Girl, Megami Device và các mô hình IP nguyên bản có khả năng tùy biến.

Nói cách khác, Kotobukiya chiếm giữ vị thế vững chắc ở điểm giao thoa giữa người sưu tầm figure và người chơi mô hình nhựa.

Kotobukiya ngày càng trở thành một công ty mang tầm quốc tế. Công ty đã thành lập Chi nhánh KOTOBUKIYA US vào năm 2017, đặt tại Torrance, California.19 Theo thông tin doanh nghiệp, Kotobukiya cũng có Kotobukiya America Inc. và một công ty thành viên tại Thượng Hải.20

Việc phân phối quốc tế đặc biệt quan trọng đối với Kotobukiya vì khách hàng của họ không còn giới hạn ở những người đam mê sở thích tại Nhật Bản. Sản phẩm của công ty đã xây dựng được cộng đồng người chơi đáng kể tại Bắc Mỹ, Châu Âu, Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và nhiều thị trường quốc tế khác. Trong dịp kỷ niệm 70 năm thành lập, Kotobukiya báo cáo rằng khoảng 30% doanh thu đến từ thị trường nước ngoài, minh chứng cho tầm quan trọng ngày càng tăng của mảng kinh doanh quốc tế.

Sự phát triển của Kotobukiya có thể được tóm tắt qua các giai đoạn riêng biệt:

Giai đoạn 1 – Nhà bán lẻ (1947–thập niên 1980)

Một cửa hàng đồ chơi tại Tachikawa phục vụ khách hàng địa phương.

Giai đoạn 2 – Nhà sản xuất sở thích (thập niên 1980–1990)

Bắt đầu sản xuất garage kit, bộ mô hình lắp ráp và sản phẩm nhân vật.

Giai đoạn 3 – Nhà sản xuất figure (thập niên 1990–2000)

Mở rộng mạnh mẽ sang figure anime, game, phim ảnh và truyện tranh.

Giai đoạn 4 – Nhà sản xuất bản quyền toàn cầu (thập niên 2000–2010)

Xây dựng mối quan hệ lớn với các công ty giải trí quốc tế.

Giai đoạn 5 – Nhà phát triển IP nguyên bản (từ 2009)

Sáng tạo Frame Arms, Frame Arms Girl, Megami Device, Hexa Gear và các thương hiệu nguyên bản khác.

Giai đoạn 6 – Công ty sở thích/IP tích hợp (thập niên 2010–nay)

Kết hợp: bộ mô hình lắp ráp + figure + IP nguyên bản + cấp phép + hoạt hình + bán lẻ + phân phối quốc tế. Sự chuyển đổi cuối cùng này có thể coi là bước ngoặt quan trọng nhất.

Kotobukiya trở thành công ty đại chúng vào tháng 9 năm 2017 khi niêm yết trên thị trường JASDAQ của Sàn Giao dịch Chứng khoán Tokyo; sau quá trình tái cơ cấu thị trường của sàn giao dịch, lịch sử công ty hiện ghi nhận việc niêm yết tại Thị trường Tiêu chuẩn.21 Đây là cột mốc đánh dấu bước tiến mới trong hành trình chuyển đổi từ một nhà bán lẻ đồ chơi địa phương nhỏ bé thành một công ty sở thích quốc tế niêm yết đại chúng.

Kotobukiya đã chào mừng kỷ niệm 70 năm thành lập vào năm 2023. Nhân dịp này, công ty đã tổ chức các dự án, triển lãm đặc biệt và thậm chí sản xuất một bộ mô hình nhựa tỷ lệ 1/300 của chính tòa nhà trụ sở.22 Sản phẩm này phản ánh rõ nét cá tính của Kotobukiya: Nếu thứ gì đó tồn tại ngoài đời thực, tại sao không biến nó thành một bộ mô hình lắp ráp?

Năm 2023, công ty cũng công bố nhãn hiệu mô hình nhựa sản xuất trong nước mang tên TOKYO Mark.23

Thông điệp doanh nghiệp hiện tại của Kotobukiya nhấn mạnh việc kiến tạo giá trị mới thông qua sở thích, công nghệ và nội dung nguyên bản. Công ty mô tả hoạt động kinh doanh cốt lõi là lập kế hoạch, sản xuất và phân phối:

• Mô hình nhựa
• Figure
• Các sản phẩm sở thích đa dạng

Đồng thời ngày càng đầu tư mạnh vào:

• Mở rộng ra nước ngoài
• IP nguyên bản
• Hợp tác
• Các mảng kinh doanh giải trí mới.24

Đây là manh mối quan trọng để hiểu Kotobukiya định vị bản thân như thế nào ở thời điểm hiện tại. Họ không chỉ muốn sản xuất nhân vật của công ty khác, mà muốn sở hữu và phát triển các nhân vật cùng thế giới của riêng mình.

Về cơ bản, công ty có nhiều động lực tạo ra doanh thu:

A. IP nguyên bản

Kotobukiya sở hữu hoặc phát triển các nhượng quyền như Frame Arms, Frame Arms Girl, Megami Device, Hexa Gear, Sousai Shoujo Teien, Arcanadea. Điều này mang lại quyền kiểm soát lớn hơn đối với nhân vật và quá trình phát triển sản phẩm.

B. IP được cấp phép

Công ty mua bản quyền từ các doanh nghiệp khác để sản xuất sản phẩm dựa trên những nhượng quyền đã có chỗ đứng.

C. Figure

Các vật phẩm sưu tầm giá cao nhắm đến đối tượng sưu tầm.

D. Bộ mô hình lắp ráp

Sản phẩm mà khách hàng trực tiếp tham gia vào quá trình lắp ráp.

E. Phụ kiện

M.S.G. và các linh kiện tùy chọn khuyến khích việc mua lặp lại và tùy biến.

F. Truyền thông

Các IP nguyên bản thành công có thể mở rộng sang hoạt hình, trò chơi, nội dung số, sự kiện, hợp tác, hàng hóa và cấp phép. Nghĩa là một nhân vật thành công có khả năng tạo ra cả một hệ sinh thái sản phẩm.

Điều phân biệt Kotobukiya với nhiều nhà sản xuất mô hình truyền thống là sự chú trọng vào các họa sĩ minh họa và nhà thiết kế nhân vật. Ví dụ, Megami Device có sự tham gia của các nhà thiết kế như Masaki Apsy, Humikane Shimada, Nidy-2D- và nhiều họa sĩ khách mời khác.

Do đó, quy trình thiết kế không đơn thuần là “Đây là một con robot, hãy làm bộ kit nhựa”, mà gần hơn với sự phối hợp đa ngành: Họa sĩ minh họa + Nhà điêu khắc + Nhà thiết kế cơ khí + Kỹ sư + Nhà sản xuất + Nhà sản xuất IP. Cách tiếp cận liên ngành này là một phần lớn tạo nên bản sắc của Kotobukiya.

Các bộ mô hình lắp ráp của Kotobukiya thường nằm ở khoảng giữa của mô hình nhựa tĩnh truyền thống và action figure lắp ráp sẵn. Một bộ kit nhân vật hiện đại có thể cung cấp:

• Khớp nối phong phú
• Khuôn mặt hoán đổi
• Bàn tay thay thế
• Giáp
• Vũ khí
• Decal
• Khớp cử động
• Cấu hình tùy chọn
• Khả năng tương thích với các bộ kit bổ sung

Điều này có nghĩa là thành phẩm chưa hẳn là đích đến cuối cùng. Hành động lắp ráp và tùy biến nó cũng là một phần của trải nghiệm sản phẩm. Đó là yếu tố nền tảng của Kotobukiya.

Giới sưu tầm thường đánh giá cao Kotobukiya vì nhiều lý do:

Chất lượng tạo hình

Công ty chú trọng đáng kể vào việc điêu khắc nhân vật và độ chính xác thị giác.

Thẩm mỹ anime

Thiết kế của họ nhìn chung thu hút mạnh mẽ người hâm mộ hoạt hình và trò chơi Nhật Bản.

Khả năng tùy biến

Hệ thống bộ mô hình khuyến khích việc chỉnh sửa.

Sự đa dạng

Chỉ một công ty nhưng cung cấp mecha, thiếu nữ, nhân vật giả tưởng, quái vật, siêu anh hùng, nhân vật game và nhiều hơn nữa.

Nhân vật nguyên bản

Người sưu tầm có thể gắn bó với các vũ trụ riêng của Kotobukiya thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nhượng quyền được cấp phép.

Chất lượng trưng bày

Nhiều bộ kit được thiết kế để trông ấn tượng ngay cả khi không sơn phủ cầu kỳ.

Đối với người lắp ráp, sức hút có phần khác biệt. Các bộ kit của Kotobukiya thường đóng vai trò như một sân chơi sáng tạo. Người chơi có thể:

1. Lắp ráp bộ kit theo hướng dẫn.
2. Thay đổi vũ khí.
3. Thay thế giáp.
4. Hoán đổi linh kiện với bộ kit khác.
5. Thêm phụ kiện M.S.G.
6. Sơn phủ.
7. Làm cũ (weathering).
8. Kitbash (ghép ghép từ nhiều nguồn).
9. Sáng tạo ra một nhân vật hoàn toàn mới.

Khả năng cuối cùng đặc biệt quan trọng. Kotobukiya không chỉ bán một nhân vật định sẵn, mà thường bán một nền tảng để người chơi tự tạo ra nhân vật của riêng mình.

Kotobukiya cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của thị trường girlpla (“mô hình nhựa thiếu nữ”) tại Nhật Bản. “Girlpla” là thuật ngữ chỉ chung các bộ mô hình nhựa mô tả nhân vật nữ. Frame Arms Girl và Megami Device của Kotobukiya đã góp phần thiết lập quan niệm rằng mô hình nhân vật nữ có thể là một sản phẩm sở thích mô hình nhựa nghiêm túc, chứ không chỉ là figure sưu tầm sơn sẵn.

Công ty báo cáo rằng series mô hình nhựa nhân vật nữ IP nguyên bản của họ—chủ yếu là Frame Arms Girl và Megami Device—đã vượt mốc 2,5 triệu đơn vị xuất xưởng lũy kế trên toàn cầu tính đến tháng 12 năm 2020.25 Đây là minh chứng rõ ràng cho sự thành công của phân khúc này.

Kotobukiya có vị trí quan trọng vì nằm ở giao điểm của nhiều tiểu văn hóa Nhật Bản: anime → manga → trò chơi điện tử → văn hóa otaku → figure sưu tầm → mô hình nhựa → thiết kế nhân vật → IP nguyên bản. Thay vì coi đây là những thị trường tách biệt, Kotobukiya thường kết nối chúng. Một nhân vật có thể khởi nguồn từ tranh minh họa, trở thành bộ mô hình, xuất hiện trong hoạt hình, nhận thêm phụ kiện, rồi trở thành figure hoặc sản phẩm được cấp phép.

Dù sản xuất hiện là hoạt động trung tâm, bán lẻ vẫn là một phần bản sắc của Kotobukiya. Công ty vận hành các cửa hàng chuyên biệt bao gồm:

• Kotobukiya Tachikawa
• Kotobukiya Akihabara
• Kotobukiya Nipponbashi

Địa điểm Akihabara đặc biệt đáng chú ý vì đây là một trong những trung tâm văn hóa anime, game và sở thích nổi tiếng nhất thế giới. Công ty cũng duy trì hoạt động bán lẻ trực tuyến.26 Nhờ vậy, Kotobukiya vẫn giữ được kết nối với bản sắc gốc là nhà bán lẻ sở thích, dù đã trở thành nhà sản xuất và phát triển IP.

Nếu tóm gọn toàn bộ công ty vào một vài ý tưởng cốt lõi, đó sẽ là:

Nhân vật

Tạo ra những nhân vật mà mọi người muốn sở hữu.

Thiết kế

Mang đến cho họ thẩm mỹ Nhật Bản đặc trưng.

Kỹ thuật

Làm cho họ có khớp nối và thú vị về mặt cơ khí.

Tùy biến

Cho phép người chơi chỉnh sửa họ.

Sưu tầm

Tạo lý do để khách hàng mua thêm nhân vật và phụ kiện.

IP

Xây dựng thế giới nguyên bản thay vì phụ thuộc độc quyền vào bản quyền.

Truyền thông

Mở rộng nhân vật thành công sang các hình thức giải trí khác.

Đây chính là cỗ máy vận hành đằng sau Kotobukiya hiện đại.

Trang cấp phép của công ty hiện xác định nhiều tài sản nguyên bản này là một phần trong danh mục IP của họ.27

1947

Nguồn gốc của Kotobukiya bắt đầu từ một cơ sở kinh doanh đồ chơi tại Tachikawa.28

1953

Kotobukiya được thành lập pháp nhân vào ngày 7 tháng 1.

1967

Một cửa hàng đồ chơi lớn mở tại Tachikawa.

1981

Công ty áp dụng thương hiệu Kotobukiya.

1984

Garage kit nguyên bản đầu tiên, Armament, ra mắt.

1989

Các sản phẩm mô hình khớp nối hoàn chỉnh giúp khẳng định vị thế nhà sản xuất mô hình của Kotobukiya.

1995

Các sản phẩm Evangelion góp phần mở rộng mảng figure nhân vật.

1996

Công ty chuyển đổi thành kabushiki-gaisha (công ty cổ phần).

1999

Thương hiệu ARTFX ra mắt.

2001

Kotobukiya nhận bản quyền Star Wars và mở cửa hàng Nipponbashi.

2004

Cửa hàng Akihabara khai trương.

2005

Sản phẩm Batman ra đời thông qua bản quyền Warner Bros.

2009

BISHOUJO và Frame Arms trở thành những trụ cột trong danh mục sản phẩm của công ty.29

2015

Frame Arms Girl ra mắt.

2016

Megami Device ra mắt.

2017

Kotobukiya mở chi nhánh tại Mỹ, niêm yết trên thị trường chứng khoán Nhật Bản, và Frame Arms Girl được chuyển thể anime truyền hình.

2019

Frame Arms Girl có dự án anime chiếu rạp.

2020

Doanh số xuất xưởng lũy kế toàn cầu của dòng mô hình nhựa nhân vật nữ IP nguyên bản Frame Arms Girl + Megami Device vượt mốc 2,5 triệu đơn vị.30

2022–2023

Các dự án kỷ niệm 70 năm và mở rộng hoạt động IP nguyên bản.

2023

Công bố TOKYO Mark, nhãn hiệu mô hình nhựa sản xuất trong nước.31

2026

Kotobukiya tiếp tục là một công ty sở thích/IP Nhật Bản niêm yết đại chúng, với sự phát triển liên tục của các nhượng quyền mô hình lắp ráp nguyên bản và figure/sản phẩm được cấp phép. Hồ sơ doanh nghiệp hiện tại ghi nhận 277 nhân viên và trụ sở tại Tachikawa.

1. 会社概要 – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
2. 社長あいさつ – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
3. Company Profile｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
4. 会社沿革 – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
5. おかげさまで壽屋は創立７０周年を迎えます – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
6. STARTGOALCORPORATEPROFILE
7. FRAME ARMS GIRL SHINGEN｜FRAME ARMS GIRL｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
8. WISM・Soldier ASSAULT/SCOUT｜MEGAMI DEVICE｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
9. FRAME ARMS GIRL WILBER NINE｜FRAME ARMS GIRL｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
10. AUV Susanowo｜MEGAMI DEVICE｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
11. AUV SUSANOWO REGALIA｜MEGAMI DEVICE｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
12. PUNI☆MOFU MAO｜MEGAMI DEVICE｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
13. 壽屋ライセンスビジネスサイト
14. 「自社IP美少女キャラクタープラモデル」シリーズ　世界累計出荷数250万個突破！ – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
15. STARTGOALCORPORATEPROFILE
16. 7809 壽屋 適時開示情報 < 銘柄分析 | 株マップ.com
17. Kotobukiya (TYO:7809) Company Profile & Description
18. Kotobukiya – Bulbapedia, the community-driven Pokémon encyclopedia
19. Kotobukiya – JoJo’s Bizarre Encyclopedia | JoJo Wiki
20. 株式会社壽屋 – ログミーファイナンス
21. 自社IP美少女プラモデル世界累計出荷数840万個突破のお知らせ – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
22. 自社IP美少女プラモデル世界累計出荷数700万個突破のお知らせ – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
23. Kotobukiya | Company Overview & News
24. 自社IPプラモデル「メガミデバイス」シリーズ　世界累計出荷数200万個突破！ – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
25. KOTOBUKIYA CO., LTD. – Annual Report 2021 | FinancialFilings
26. 感動と驚きの仕掛け人vol.1｜「創彩少女庭園」のプロデューサーに聞く（１） – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
27. フレームアームズ – 壽屋ライセンスビジネスサイト
28. 企業情報 – 株式会社 壽屋 企業情報ポータルサイト
29. ASRA TAMAMONOMAE UTAGE｜MEGAMI DEVICE｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
30. PUNI☆MOFU TU｜MEGAMI DEVICE｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby
31. AUV AME NO UZUME SUNSHINE｜MEGAMI DEVICE｜Female Character Model Kits (Girlpla)｜Model Kits｜KOTOBUKIYA | Figures・ Model Kits・Hobby