Giai đoạn thành lập

NXB Phụ Nữ VN được thành lập vào tháng 10 năm 1957 trong bối cảnh phong trào phụ nữ Việt Nam phát triển mạnh mẽ cùng nhu cầu phổ biến kiến thức ngày càng cao. Ngay từ khi ra đời, nhà xuất bản đã được định hướng là cơ quan thông tin, tuyên truyền và giáo dục thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Trong những năm đầu hoạt động, dù đội ngũ biên tập và nghiệp vụ còn hạn chế, NXB Phụ Nữ VN vẫn xuất bản hàng chục đầu sách mỗi năm. Các ấn phẩm này phục vụ trực tiếp cho hoạt động của phong trào phụ nữ, cuộc kháng chiến chống Mỹ và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc.

Giai đoạn sau năm 1975

Sau khi đất nước thống nhất, NXB Phụ Nữ VN mở chi nhánh tại Thành phố Hồ Chí Minh nhằm mở rộng phạm vi hoạt động và tiếp cận độc giả phía Nam. Trong giai đoạn 1975–1985, mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn về cơ sở vật chất và nhân lực, nhà xuất bản vẫn duy trì sản lượng trung bình khoảng 50 đầu sách mỗi năm.

Chuyển đổi sang cơ chế tự chủ

Năm 1993 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi NXB Phụ Nữ VN chuyển từ cơ chế bao cấp sang cơ chế tự chủ. Đây là một trong những đơn vị xuất bản nhà nước thực hiện cơ chế này tương đối sớm. Từ thời điểm này, nhà xuất bản đẩy mạnh chuyên nghiệp hóa và từng bước chủ động hoàn toàn ba khâu: xuất bản, in và phát hành. Mô hình vận hành khép kín này trở thành đặc điểm nổi bật trong quá trình phát triển của đơn vị.

Khác với các nhà xuất bản thương mại thuần túy, NXB Phụ Nữ VN mang sứ mệnh xã hội và văn hóa rõ rệt. Đối tượng phục vụ của nhà xuất bản bao gồm:

• Phụ nữ Việt Nam;
• Các cấp Hội Phụ nữ;
• Gia đình;
• Trẻ em và thanh thiếu niên;
• Nhà nghiên cứu, nhà giáo và độc giả đại chúng;
• Người Việt Nam ở nước ngoài.

Mục tiêu hoạt động của NXB Phụ Nữ VN không chỉ dừng lại ở việc cung cấp sách mà còn góp phần nâng cao dân trí, mở rộng tiếp cận tri thức, phát triển văn hóa đọc và hỗ trợ sự tiến bộ của phụ nữ, gia đình và trẻ em. Vị thế của thương hiệu vì vậy khá đặc biệt: vừa là đơn vị xuất bản nhà nước, vừa là thương hiệu sách có định hướng nội dung chuyên biệt về phụ nữ và gia đình, nhưng danh mục thực tế lại bao quát rộng rãi nhiều lĩnh vực tri thức khác.

Danh mục xuất bản của NXB Phụ Nữ VN hiện bao phủ đa dạng các lĩnh vực, được phân chia thành các tủ sách chính:

Văn học

Đây là mảng sách tạo nên uy tín lâu dài cho thương hiệu, bao gồm văn học Việt Nam, văn học nước ngoài, tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, tản văn, văn học dịch cùng các tác phẩm kinh điển và đương đại. NXB Phụ Nữ VN từng xuất bản nhiều tác phẩm của các nhà văn có vị trí quan trọng trong nền văn học hiện đại Việt Nam, đồng thời giới thiệu nhiều tác phẩm văn học quốc tế đến độc giả trong nước.

Lịch sử – Văn hóa

Mảng sách này tập trung vào lịch sử và văn hóa Việt Nam, lịch sử đô thị, phong tục, di sản, văn hóa dân gian cùng các công trình nghiên cứu và phổ biến kiến thức chuyên sâu.

Phụ nữ – Giới và Phát triển

Đây là mảng sách mang tính nhận diện cao nhất của thương hiệu. Đặc biệt, tủ sách “Phụ nữ tùng thư” được xây dựng như một dòng sách chuyên khảo về giới và phát triển, thể hiện rõ vai trò của NXB Phụ Nữ VN trong việc nghiên cứu và phổ biến tri thức liên quan đến phụ nữ.

Hôn nhân – Gia đình

Các ấn phẩm thuộc mảng này đề cập đến tình yêu, hôn nhân, quan hệ vợ chồng, tâm lý gia đình, giáo dục gia đình, nuôi dạy con và mối quan hệ cha mẹ – con cái.

Mang thai – Sinh nở và Nuôi dạy con

Là mảng sách truyền thống, tập trung cung cấp kiến thức dành cho phụ nữ mang thai, cha mẹ, trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cũng như các vấn đề giáo dục và phát triển trẻ em.

Tâm lý – Kỹ năng

Bao gồm các chủ đề về tâm lý học, phát triển bản thân, kỹ năng sống, giao tiếp, công việc, các mối quan hệ, sức khỏe tinh thần và đời sống.

Sức khỏe – Khoa học thường thức

Các ấn phẩm phổ biến kiến thức về sức khỏe, đời sống và khoa học dành cho độc giả đại chúng.

Kinh tế – Khởi nghiệp

Hướng tới người đi làm, doanh nhân và những người quan tâm đến kinh doanh, tài chính cá nhân, quản trị, khởi nghiệp và phát triển nghề nghiệp.

Thiếu nhi và Teen

Hệ thống sách dành cho trẻ em, thiếu nhi, thanh thiếu niên bao gồm sách giáo dục, sách song ngữ, truyện và sách kỹ năng. Danh mục chính thức hiện nay tách riêng hai nhóm “Thiếu nhi – Song ngữ” và “Tuổi teen”.

Văn học chất lượng cao là một phần quan trọng trong lịch sử thương hiệu NXB Phụ Nữ VN. Nhà xuất bản đã giới thiệu nhiều tác phẩm tiêu biểu của văn học Việt Nam và văn học dịch, trong đó có:

• Mùa lá rụng trong vườn — Ma Văn Kháng
• Hồ Quý Ly — Nguyễn Xuân Khánh
• Mẫu thượng ngàn — Nguyễn Xuân Khánh
• Đội gạo lên chùa — Nguyễn Xuân Khánh
• Tám triều vua Lý — Hoàng Quốc Hải
• Đàn hương hình — Mạc Ngôn
• Gót sen ba tấc — Phùng Ký Tài
• Giàn thiêu — Võ Thị Hảo
• Gia đình bé mọn — Dạ Ngân
• Hội thề — Nguyễn Quang Thân

Bên cạnh đó, NXB Phụ Nữ VN cũng nổi bật với việc giới thiệu các tác phẩm văn học nước ngoài đạt giải Nobel và các giải thưởng văn học quốc gia, chẳng hạn như Linh Sơn của Cao Hành Kiện hay Ruồng bỏ, Cuộc sống và thời đại của Michael K của J. M. Coetzee. Điều này khẳng định vị thế của đơn vị không chỉ trong lĩnh vực sách giáo dục – gia đình mà còn là một nhà xuất bản có truyền thống vững chắc trong mảng văn học dịch và văn học giá trị nghệ thuật.

Trong quá trình hoạt động, NXB Phụ Nữ VN đã vinh dự nhận được nhiều hình thức khen thưởng cấp nhà nước, đặc biệt là hệ thống Huân chương Độc lập:

• Huân chương Độc lập hạng Ba (1997);
• Huân chương Độc lập hạng Nhì (2007);
• Huân chương Độc lập hạng Nhất (2012).

Sự kiện đón nhận Huân chương Độc lập hạng Nhất nhân dịp kỷ niệm 55 năm thành lập (2012) được xem là dấu mốc quan trọng trong lịch sử đơn vị. Ngoài ra, các ấn phẩm của NXB Phụ Nữ VN cũng nhiều lần giành giải thưởng từ các tổ chức uy tín như Giải thưởng Sách Quốc gia, Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hà Nội và các tổ chức văn học – nghệ thuật khác.

Không chỉ tập trung vào xuất bản, NXB Phụ Nữ VN còn tích cực tổ chức các chương trình khuyến đọc, hội sách, giao lưu tác giả – độc giả và tặng sách. Đơn vị đã tổ chức hàng trăm sự kiện đưa sách tới cộng đồng, trường học và các nhóm độc giả tại nhiều địa phương. Năm 2021, NXB Phụ Nữ VN được trao Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, khẳng định vai trò như một thiết chế văn hóa và giáo dục bên cạnh chức năng sản xuất sách.

Những năm gần đây, NXB Phụ Nữ VN đẩy mạnh chuyển đổi số với định hướng xây dựng “Trung tâm Tri thức số dành cho Phụ nữ, Gia đình và Trẻ em”. Dự án nhằm số hóa sách, tài liệu, giáo trình và các nội dung tri thức để mở rộng khả năng tiếp cận cho độc giả vùng sâu vùng xa, khu vực khó tiếp cận sách giấy, người Việt Nam ở nước ngoài và độc giả trẻ quen thuộc với môi trường kỹ thuật số. Chiến lược này đánh dấu bước chuyển dịch từ mô hình “nhà xuất bản sách giấy” sang mô hình tích hợp: xuất bản – nội dung – tri thức số – cộng đồng độc giả.

Cơ cấu tổ chức của NXB Phụ Nữ VN bao gồm các bộ phận:

• Ban Giám đốc;
• Biên tập Văn học Việt Nam và sách chính trị – công tác Hội;
• Biên tập Văn học nước ngoài;
• Biên tập Khoa học – Giáo dục – Đời sống;
• Biên tập Thiếu nhi;
• Kế hoạch – Sản xuất;
• Phát hành;
• Kế toán – Tài vụ;
• Bản quyền;
• Truyền thông;
• Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh;
• Nhà in Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Việc sở hữu năng lực liên hoàn từ xuất bản, in đến phát hành giúp NXB Phụ Nữ VN chủ động trong toàn bộ chuỗi sản xuất sách.

Địa điểm

• Trụ sở chính: 39 Hàng Chuối, Hà Nội. Đây là địa chỉ gắn liền với thương hiệu trong nhiều ấn phẩm và tài liệu chính thức.
• Chi nhánh: 16 Alexandre de Rhodes, TP. Hồ Chí Minh.
• Gian hàng trưng bày: NXB Phụ Nữ VN có gian hàng tại Phố sách Hà Nội và Đường sách Nguyễn Văn Bình (TP.HCM).

Kênh phát hành

Sách của NXB Phụ Nữ VN được phân phối rộng rãi trên toàn quốc qua hệ thống của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, thư viện, nhà sách, các kênh bán sách trực tuyến, sự kiện, hội sách và cửa hàng/gian hàng chính hãng. Trang web chính thức của nhà xuất bản cũng tích hợp hệ thống bán sách trực tuyến với các chuyên mục sách mới, sách bán chạy và sách sắp phát hành.

Thương hiệu NXB Phụ Nữ VN được cấu thành từ bốn trụ cột chính:

1. Phụ nữ: Nguồn gốc và bản sắc lịch sử cốt lõi.
2. Gia đình: Bao quát các chủ đề hôn nhân, nuôi dạy con, thai sản, sức khỏe và tâm lý.
3. Tri thức: Mở rộng sang văn học, lịch sử, văn hóa, khoa học, giáo dục, kỹ năng và nghiên cứu giới.
4. Văn hóa đọc: Thể hiện qua hội sách, sự kiện cộng đồng và chuyển đổi số.

Điểm đáng chú ý là thương hiệu đã mở rộng đáng kể vượt khỏi khái niệm “sách dành cho phụ nữ”, bao trùm cả văn học, thiếu nhi, sách ngoại văn, lịch sử, khoa học, kinh tế và tri thức phổ thông.

NXB Phụ Nữ VN được đánh giá là một trong những nhà xuất bản có lịch sử lâu đời và nhận diện chuyên biệt nhất tại Việt Nam. Sự khác biệt nằm ở khả năng kết hợp giữa nhiệm vụ xã hội, xuất bản thương mại, văn học, sách tri thức và nội dung chuyên sâu về phụ nữ, gia đình, trẻ em. Sau hơn sáu thập kỷ, đơn vị đã chuyển mình từ một cơ quan tuyên truyền – giáo dục sang tổ chức xuất bản tự chủ, danh mục đa dạng và chú trọng thị trường. Với hơn 20.000 đầu sách và nhiều giải thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Độc lập hạng Nhất, NXB Phụ Nữ VN giữ vị trí đáng chú ý trong ngành xuất bản Việt Nam.

• 1957: Thành lập NXB Phụ nữ.
• 1975–1985: Mở rộng hoạt động vào miền Nam sau thống nhất đất nước; duy trì xuất bản trong điều kiện khó khăn.
• 1993: Chuyển sang cơ chế tự chủ.
• 1997: Nhận Huân chương Độc lập hạng Ba.
• 2007: Nhận Huân chương Độc lập hạng Nhì.
• 2012: Kỷ niệm 55 năm thành lập; nhận Huân chương Độc lập hạng Nhất.
• 2021: Nhận Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
• 2022: Kỷ niệm 65 năm; thúc đẩy mô hình xuất bản hiện đại, chuyển đổi số và Trung tâm Tri thức số.
• 2026: Tiếp tục hoạt động trực thuộc Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; Giám đốc – Tổng biên tập là Khúc Thị Hoa Phượng.