Zhang Xiaoquan (张小泉) là một thương hiệu và nhà sản xuất lâu đời tại Trung Quốc, nổi tiếng nhất với các sản phẩm kéo, dao, dụng cụ nhà bếp và đồ ngũ kim gia dụng. Có trụ sở tại Hangzhou, Zhejiang, thương hiệu này bắt nguồn từ một cơ sở làm kéo truyền thống vào thời nhà Minh và đã phát triển thành một doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng hiện đại. Kỹ thuật rèn kéo truyền thống của Zhang Xiaoquan đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia của Trung Quốc vào năm 2006.1

Hiện nay, Zhang Xiaoquan được vận hành bởi Zhang Xiaoquan Co., Ltd. (张小泉股份有限公司), một công ty niêm yết đại chúng trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thâm Quyến với mã cổ phiếu 301055.9 Doanh nghiệp tự định vị là một đơn vị tích hợp bao gồm thiết kế, nghiên cứu và phát triển, sản xuất, bán hàng và dịch vụ, thay vì chỉ là một xưởng sản xuất kéo đơn thuần. Danh mục sản phẩm hiện tại bao gồm hơn 1.000 mặt hàng thuộc các nhóm kéo, dao, thiết bị nhà bếp, đồ ngũ kim gia dụng, chăm sóc cá nhân, làm vườn và các danh mục liên quan.12

Tên gọi Zhang Xiaoquan được cấu tạo từ họ Zhang (张) và tên riêng Xiaoquan (小泉). Khác với nhiều thương hiệu hiện đại được đặt tên mang tính thương mại, Zhang Xiaoquan dựa trên tên của một nghệ nhân thực tế trong lịch sử.

Theo lịch sử chính thức của công ty, câu chuyện bắt đầu vào thời Vạn Lịch nhà Minh, khi Zhang Sijia (张思佳) mở một cửa hàng kéo tại Yi County, Huizhou dưới tên gọi Zhang Dalong (张大隆). Khoảng năm 1610, cơ sở kinh doanh chuyển đến Dajing Lane ở Hangzhou. Năm 1628, khi Zhang Xiaoquan tiếp quản cơ nghiệp từ cha mình, ông đã đổi tên từ Zhang Dalong thành Zhang Xiaoquan, một phần để phân biệt sản phẩm chính hãng với hàng giả mạo tràn lan trên thị trường lúc bấy giờ.2

Sự khác biệt về mốc thời gian thành lập thường thấy trong các tài liệu tham khảo xuất phát từ cách xác định điểm khởi đầu:

• ~1600: Cơ sở kinh doanh kéo Zhang Dalong ra đời.
• 1628: Tên gọi Zhang Xiaoquan chính thức được sử dụng.
• 1663: “Zhang Xiaoquan Jinji” trở thành dấu hiệu xác thực dòng dõi quan trọng.
• 1781: Kéo Zhang Xiaoquan được ghi nhận là vật phẩm tiến vua.
• 1904: Thương hiệu đăng ký nhãn hiệu trong giai đoạn đầu của hệ thống đăng ký nhãn hiệu Trung Quốc.

Do đó, trong khi một số tài liệu mô tả Zhang Xiaoquan “thành lập năm 1663”, thì lịch sử doanh nghiệp hiện đại của công ty lại lấy năm 1628 làm mốc thành lập thương hiệu Zhang Xiaoquan.3

Dấu ấn “Zhang Xiaoquan Jinji”

Một bước ngoặt lịch sử quan trọng diễn ra vào năm 1663. Khi đó, Zhang Jinggao (张近高) đã thêm hai chữ “近记” (Jinji) bên dưới tên “张小泉”, tạo thành tên gọi hoàn chỉnh:

张小泉近记

“Jinji” đóng vai trò như một dấu hiệu xác thực dòng dõi chính tông. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh việc làm giả và bắt chước đã trở thành vấn nạn đối với các doanh nghiệp truyền thống thành công. Ký hiệu “Jinji” từ đó gắn liền với dòng dõi Zhang Xiaoquan đích thực và giúp giải thích lý do tại sao các cây kéo Zhang Xiaoquan cổ có thể mang những tên gọi và dấu hiệu hơi khác nhau.4

Zhang Xiaoquan gây dựng được danh tiếng đặc biệt vững chắc dưới thời nhà Thanh. Theo ghi chép của công ty, vào năm 1781, dưới triều đại Hoàng đế Càn Long, kéo Zhang Xiaoquan đã được chọn làm vật phẩm tiến cống cho triều đình. Tương truyền, hoàng đế cũng đã ngự bút ban ba chữ “张小泉” cho cơ sở kinh doanh này.10

Sự kiện này là một phần quan trọng trong bản sắc lịch sử của thương hiệu, khẳng định Zhang Xiaoquan không chỉ là một tiệm kéo địa phương bình thường mà đã vươn lên tầm vóc của nghề thủ công Hangzhou và các sản phẩm đạt chuẩn hoàng gia.11

Đặc điểm kỹ thuật truyền thống

Danh tiếng của kéo Zhang Xiaoquan truyền thống đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: thép tuyển chọn kỹ lưỡng, kỹ thuật rèn, ghép thép, nhiệt luyện, mài, dũa, tán đinh, hoàn thiện thủ công và khắc trang trí. Quy trình này đòi hỏi rất nhiều sức lao động.

Cơ sở dữ liệu Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia của Trung Quốc mô tả kéo truyền thống Zhang Xiaoquan bao gồm 72 quy trình sản xuất. Trong đó, các kỹ thuật đặc trưng bao gồm việc rèn lưỡi thép vào thân sắt và khắc hoa văn thủ công truyền thống.5 Sản phẩm truyền thống nổi bật nhờ cấu trúc thép đồng đều, ranh giới rõ ràng giữa thép và sắt, độ mài mịn, lưỡi sắc bén, đinh tán chắc chắn, thao tác đóng mở mượt mà, hình dáng tinh tế, hoa văn khắc đẹp mắt, độ bền cao và giá trị tương xứng với chất lượng. Các chủng loại truyền thống được ghi nhận bao gồm 信花, 山郎, 五虎, 圆头 và 长头.

Triết lý “Lương thép tinh tác”

Cụm từ gắn liền với Zhang Xiaoquan là 良钢精作, có thể hiểu là “Thép tốt, chế tác tinh xảo”. Triết lý này nhấn mạnh rằng một cây kéo tốt phải bắt đầu từ nguyên liệu thép tốt, nhưng bản thân vật liệu chưa đủ mà tay nghề chế tác mới quyết định chất lượng cuối cùng.

Triết lý thương hiệu đương đại mở rộng khái niệm này thành: “良钢精作，匠心铸美” (Thép tốt, chế tác tinh xảo; tâm huyết đúc kết vẻ đẹp). Công ty coi đây là sự kế thừa triết lý nghề thủ công truyền thống trong khi vẫn định vị mình là một thương hiệu hiện đại.

Sự kiện chống hàng giả năm 1890

Vào năm 1890, Sun Shi (孙氏), mẹ của Zhang Yongnian, đã đích thân kiến nghị lên quan phủ địa phương vì gia đình chịu thiệt hại nặng nề do nạn hàng giả và hàng nhái. Quan phủ sau đó đã ra lệnh cấm sử dụng trái phép tên gọi Zhang Xiaoquan và cho dựng một bia đá khắc dòng chữ:

“永禁冒用” (Vĩnh viễn cấm mạo dụng)

Sự kiện này cho thấy vấn đề bảo vệ thương hiệu đã được Zhang Xiaoquan quan tâm từ hơn một thế kỷ trước.6

Lịch sử nhãn hiệu

Zhang Xiaoquan cũng ghi dấu ấn trong lịch sử nhãn hiệu Trung Quốc. Năm 1904, thương hiệu đã đăng ký nhãn hiệu và được coi là một trong những nhãn hiệu sớm nhất của nước này. Đến năm 1909, doanh nghiệp chuyển từ biểu tượng sáu cạnh trước đó sang thiết kế “Mây biển và Mặt trời mọc”. Quá trình này phản ánh sự chuyển dịch từ nghề thủ công sang xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu, chống hàng giả và bảo vệ sở hữu trí tuệ hiện đại.

Giải thưởng quốc tế

Zhang Xiaoquan bắt đầu xuất hiện tại các triển lãm quốc tế từ đầu thế kỷ 20. Cột mốc đáng chú ý nhất là Triển lãm Quốc tế Panama-Thái Bình Dương năm 1915 tại San Francisco. Công ty tuyên bố Zhang Xiaoquan đã nhận được giải thưởng tại triển lãm này, thường được các tài liệu lịch sử mô tả là Huy chương Bạc, trong khi tài liệu tiếng Anh hiện nay của công ty gọi là “giải thưởng lớn”. Dù thuật ngữ cụ thể có khác biệt, năm 1915 vẫn là mốc son quan trọng chứng minh một nhà sản xuất kéo truyền thống Trung Quốc đã cạnh tranh và được công nhận trong môi trường công nghiệp và thương mại quốc tế.

Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia

Năm 2006, Kỹ thuật Rèn kéo Zhang Xiaoquan (张小泉剪刀锻制技艺) được đưa vào đợt đầu tiên của Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia Trung Quốc. Thông tin chính thức từ cơ sở dữ liệu di sản bao gồm:

• Dự án: Kỹ thuật Rèn kéo Zhang Xiaoquan
• Mã số dự án: Ⅷ-38
• Loại hình: Kỹ năng truyền thống
• Năm công bố: 2006
• Đơn vị bảo vệ: Hangzhou Zhang Xiaoquan Group Co., Ltd.
• Khu vực: Hangzhou, Zhejiang

Cần lưu ý rằng danh hiệu này công nhận kỹ thuật rèn kéo truyền thống trong hệ thống di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của Trung Quốc, chứ không phải là Di sản Thế giới UNESCO.10

Thương hiệu Lâu đời Trung Hoa

Zhang Xiaoquan còn được công nhận là 中华老字号 (Thương hiệu Lâu đời Trung Hoa – China Time-Honored Brand). Đây là danh hiệu dành cho các thương hiệu Trung Quốc có lịch sử thương mại và văn hóa lâu dài. Công ty cho biết Zhang Xiaoquan thuộc nhóm thương hiệu quốc gia đầu tiên được Bộ Thương mại Trung Quốc công nhận danh hiệu này.11 Như vậy, thương hiệu đồng thời nắm giữ hai vị thế quan trọng: di sản thương mại (中华老字号) và di sản nghề thủ công (国家级非物质文化遗产).

Từ xưởng thủ công đến công nghiệp hóa

Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, ngành thủ công mỹ nghệ truyền thống được tổ chức lại và công nghiệp hóa. Đến giai đoạn sau năm 1949, Zhang Xiaoquan đã phát triển thành doanh nghiệp hàng đầu trong ngành dao kéo Trung Quốc.7 Năm 1956, kéo truyền thống Zhang Xiaoquan được nhắc đến trong chủ trương bảo tồn các nghề thủ công quý báu trong quá trình cải tạo xã hội chủ nghĩa, sau đó trải qua quá trình hiện đại hóa và tái thiết.8 Giai đoạn này đánh dấu sự chuyển mình từ một thương hiệu nghề thủ công cổ truyền thành một nhà sản xuất công nghiệp hiện đại.

Tái cấu trúc và niêm yết

Tổ chức Zhang Xiaoquan hiện đại đã trải qua nhiều lần thay đổi cơ cấu sở hữu và quản trị:

• Tháng 12/2000: Tái cấu trúc lớn, chuyển từ doanh nghiệp nhà nước sang mô hình trách nhiệm hữu hạn với đầu tư đa dạng.8
• 2007: Forchn Holding Group (富春控股集团) ký thỏa thuận tăng vốn cổ phần với Zhang Xiaoquan, đánh dấu giai đoạn tái cấu trúc quan trọng khác.15
• 2014: Giải quyết các tranh chấp lịch sử giữa Hangzhou Zhang Xiaoquan và Shanghai Zhang Xiaoquan, đưa hai đơn vị về chung một tập đoàn, chấm dứt tình trạng tranh chấp nhãn hiệu do tên gọi “Zhang Xiaoquan” từng gắn với nhiều pháp nhân khác nhau.16
• 2018: Hoàn tất cải cách chế độ cổ phần, chuẩn bị cho việc tiếp cận thị trường vốn.16
• 2021: Zhang Xiaoquan Co., Ltd. hoàn tất IPO cổ phiếu A và niêm yết trên sàn ChiNext của Sở Giao dịch Chứng khoán Thâm Quyến với mã 301055. Công ty coi đây là sự kiện trở thành “cổ phiếu đầu tiên” của ngành dao kéo trên thị trường cổ phiếu A của Trung Quốc.9

Sản xuất thông minh

Một trong những dự án hiện đại hóa quan trọng nhất của Zhang Xiaoquan là Trung tâm Sản xuất Thông minh Dao kéo Yangjiang tại Guangdong. Dự án đặt tại Quận Jiangcheng, Yangjiang, với diện tích đất khoảng 86.000 m², tổng mức đầu tư vượt 350 triệu RMB, trang bị thiết bị sản xuất thông minh, cơ sở R&D, phòng kiểm nghiệm, kho bãi và hệ thống tự động hóa. Cơ sở này hoàn thành năm 2021 với mục tiêu công suất sản xuất hàng năm vượt 30 triệu sản phẩm.16 Chiến lược cốt lõi của Zhang Xiaoquan hiện đại là duy trì thương hiệu và tay nghề truyền thống nhưng sản xuất ở quy mô công nghiệp hiện đại.

Danh mục sản phẩm

Sản phẩm của Zhang Xiaoquan hiện nay bao gồm:12

• Kéo: Kéo gia dụng, kéo nhà bếp, kéo may vá, kéo cắt tóc, kéo công nghiệp, kéo làm vườn/cắt tỉa và các loại kéo chuyên dụng.
• Dao: Dao nhà bếp, dao đầu bếp, dao kiểu Trung Quốc, dao gia dụng và bộ dao.
• Thiết bị nhà bếp: Thớt, dụng cụ nấu nướng, phụ kiện nhà bếp và dụng cụ sơ chế thực phẩm.
• Đồ ngũ kim gia dụng: Các loại dụng cụ tiện ích trong nhà.
• Làm vườn: Kéo cắt tỉa, dụng cụ làm vườn và sản phẩm nông nghiệp/vườn tược.
• Sản phẩm văn hóa và quà tặng: Quà tặng và sản phẩm sáng tạo văn hóa.

Zhang Xiaoquan chiếm một vị thế độc đáo tại Trung Quốc khi vừa là thương hiệu kéo, thương hiệu dao, công ty ngũ kim gia dụng, vừa là thương hiệu nghề thủ công truyền thống, Thương hiệu Lâu đời Trung Hoa và công ty tiêu dùng niêm yết. Đối với người tiêu dùng, tên gọi Zhang Xiaoquan gợi nhớ đến tay nghề thủ công cổ điển, vùng đất Hangzhou, đồ gia dụng truyền thống, độ bền bỉ và di sản sản xuất Trung Quốc. Đợt làm mới thương hiệu năm 2023 nhấn mạnh việc truyền tải tinh thần nghề thủ công Trung Quốc ra thế giới.14

Về mặt quốc tế, Zhang Xiaoquan có lịch sử xuất khẩu lâu dài và hiện phục vụ cả khách hàng trong nước lẫn nước ngoài. Sản phẩm của hãng đã có mặt tại các thị trường bao gồm Australia, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Indonesia và Thái Lan.13 Điều này đặc biệt có ý nghĩa tại khu vực Đông Nam Á, nơi các thương hiệu gia dụng và sản phẩm tiêu dùng truyền thống của Trung Quốc vốn có mối liên hệ văn hóa và thương mại sâu sắc.

Niên biểu trên tổng hợp từ lịch sử doanh nghiệp của Zhang Xiaoquan và cơ sở dữ liệu Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia Trung Quốc.16

1. 张小泉简介
2. 张小泉简介
3. 张小泉股份公司
4. 张小泉股份公司
5. 张小泉股份公司
6. Zhang Xiaoquan Inc. Reports Earnings Results for the Full Year Ended December 31, 2025 | MarketScreener
7. Zhang Xiaoquan Inc.: Governance, Directors and Executives & Committees – MarketScreener
8. 张小泉(301055)_公司公告_张小泉：2025年半年度报告新浪财经_新浪网
9. 张小泉股份公司
10. Top 10 time-honored Chinese brands – China.org.cn
11. The art of Zhang Xiaoquan scissors — china.org.cn
12. 张小泉股份公司
13. About Us | ZHANGXIAOQUAN AU Official Site
14. 张小泉是什么牌子_张小泉品牌是什么档次？-百强排行网
15. Zhang Xiaoquan Inc.: Shareholders Board Members Managers and Company Profile | CNE100004R97 | MarketScreener
16. Zhang Xiaoquan Inc. Company Profile & Introduction – Futubull