Bảo tàng Số về Thương hiệu Lâu đời thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc xác định đơn vị gắn liền với hồ sơ lịch sử của WANGMAZI là Công ty TNHH Công nghiệp & Thương mại Yichang Wangmazi Bắc Kinh (北京栎昌王麻子工贸有限公司). 2

Cụm từ 王麻子 (Wáng Mázi) trong tiếng Trung có nghĩa đen xấp xỉ là “Vương Rỗ” hay “Ông Vương bị rỗ mặt”.

Theo câu chuyện lưu truyền về thương hiệu, người chủ cửa hàng ban đầu mang họ Vương và có những vết rỗ rõ rệt trên khuôn mặt. Khách hàng vì thế bắt đầu gọi các sản phẩm kéo và dao do tiệm ông bán là kéo “Vương Ma Tử”. Từ một biệt danh cá nhân, cái tên này dần trở thành tên thương mại chính thức của một trong những nhãn hiệu dao kéo truyền thống nổi tiếng nhất Trung Quốc. 2

Đây là một đặc điểm khác biệt của WANGMAZI: trái ngược với nhiều thương hiệu hiện đại thường đặt tên theo mục đích tiếp thị, tên gọi WANGMAZI bắt nguồn trực tiếp từ một biệt danh dân gian mang đậm dấu ấn cá nhân và lịch sử.

Lịch sử truyền thống của WANGMAZI khởi nguồn từ năm 1651, tức năm thứ tám triều vua Thuận Trị nhà Thanh.

Cơ sở kinh doanh ban đầu nằm bên ngoài cổng Tuyên Vũ Môn (宣武门) tại Bắc Kinh, chuyên buôn bán dao, kéo và các vật dụng bằng sắt. Theo ghi chép, chất lượng vượt trội của những cây kéo chính là lợi thế cạnh tranh cốt lõi giúp tiệm tạo dựng danh tiếng. 2

Một yếu tố then chốt trong mô hình kinh doanh thuở sơ khai là quy trình tuyển chọn chất lượng nghiêm ngặt.

WANGMAZI đã hình thành nên nguyên tắc nổi tiếng:

“Tam khán, lưỡng thí” — “Ba lần xem, hai lần thử”

Quy trình kiểm tra bao gồm ba bước quan sát:

1. Xem ngoại hình
2. Xem lưỡi cắt
3. Xem trục nối/bản lề

Và hai bước kiểm chứng thực tế:

4. Thử khả năng cắt
5. Thử cảm giác cầm nắm và độ trơn tru khi thao tác

Chỉ những sản phẩm vượt qua toàn bộ các bước kiểm tra này mới đủ tiêu chuẩn để bày bán. Sự chú trọng tuyệt đối vào chất lượng đã trở thành nền tảng vững chắc xây dựng nên bản sắc của WANGMAZI. 3

Tiếng tăm của WANGMAZI nhanh chóng lan rộng ra khỏi phạm vi Bắc Kinh từ khá sớm.

Một minh chứng lịch sử quan trọng xuất hiện vào năm 1758, khi học giả thời Thanh là Phan Vinh Bệ (潘荣陛) nhắc đến WANGMAZI trong cuốn Đế Kinh Tuế Thời Ký (《帝京岁时纪胜》), một tác phẩm ghi chép về phong tục và sản vật đất kinh kỳ.

Việc được nêu tên trong tác phẩm này là bằng chứng văn bản khẳng định rằng ngay từ thế kỷ 18, cái tên WANGMAZI đã gắn liền với những sản phẩm trứ danh tại Bắc Kinh. 2

Đến đầu thế kỷ 19, thương hiệu này đã trở nên lừng lẫy đến mức hậu duệ của những người sáng lập bắt đầu sử dụng danh xưng “Tam Đại Vương Ma Tử” (Ba Đời Vương Ma Tử).

Năm 1816, một cửa hàng tại số 135 phố Tuyên Ngoại, Bắc Kinh đã treo biển hiệu “Tam Đại Vương Ma Tử”. Kể từ đó, tên gọi WANGMAZI được khắc trực tiếp lên thân kéo như một dấu ấn nhận diện thương hiệu đặc trưng. 2

Theo thời gian, WANGMAZI vươn lên trở thành một trong hai tên tuổi lẫy lừng nhất trong ngành sản xuất kéo truyền thống Trung Hoa.

Dân gian có câu ngạn ngữ nổi tiếng:

“Nam hữu Trương Tiểu Tuyền, Bắc hữu Vương Ma Tử”

Câu nói này có nghĩa là:

“Trương Tiểu Tuyền ở phương Nam, Vương Ma Tử ở phương Bắc.”

Trong đó, Trương Tiểu Tuyền (Zhang Xiaoquan) là thương hiệu kéo danh tiếng vùng Hàng Châu. Hai cái tên này song hành trở thành biểu tượng đại diện cho hai trường phái địa lý trong nghề làm kéo truyền thống của Trung Quốc. 3

Do vậy, WANGMAZI không chỉ đơn thuần là một nhãn hiệu dao kéo cổ xưa, mà còn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử nghề rèn kéo và kỹ thuật luyện kim truyền thống Trung Hoa.

Cốt lõi di sản của WANGMAZI nằm ở kỹ thuật rèn thủ công thay vì chỉ dập khuôn hay lắp ráp linh kiện kim loại thông thường.

Quy trình sản xuất kéo truyền thống đòi hỏi nhiều công đoạn phức tạp bao gồm nung nóng, rèn đập, tạo hình, mài dũa, làm bén lưỡi, lắp ráp và căn chỉnh hai lưỡi kéo. Quá trình này yêu cầu tay nghề điêu luyện bởi hai lưỡi kéo phải phối hợp nhịp nhàng với nhau chứ không chỉ dừng lại ở việc từng lưỡi riêng lẻ phải sắc bén.

Kỹ thuật rèn kéo WANGMAZI đã chính thức được công nhận là dự án Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia vào năm 2008, thuộc nhóm nghề thủ công truyền thống. Cơ sở dữ liệu di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc mã hóa kỹ thuật này là dự án VIII-38 và ghi nhận Bắc Kinh là địa phương đệ trình hồ sơ. 4

Đây chính là điểm phân biệt mang tính văn hóa sâu sắc nhất giữa WANGMAZI và các nhà sản xuất kéo công nghiệp đương đại.

Vì thế, thương hiệu này đồng thời mang hai giá trị:

Một thương hiệu tiêu dùng + Một di sản nghề thủ công truyền thống Trung Hoa.

Một trong những dòng sản phẩm lừng danh nhất trong lịch sử WANGMAZI mang tên “Hắc Hổ” (黑老虎 – Hổ Đen).

Những cây kéo WANGMAZI truyền thống nổi bật với vẻ ngoài đen bóng được đánh tỉ mỉ cùng lưỡi cắt cực kỳ sắc bén. Biệt danh “Hắc Hổ” ra đời để mô tả phong cách đặc trưng này và dần trở thành một phần không thể thiếu trong lịch sử sản phẩm của hãng. 5

Danh tiếng của dòng sản phẩm này không dựa vào chiến lược quảng bá hoa mỹ mà đến từ những ưu điểm thực tiễn:

• Độ sắc bén cao
• Tuổi thọ bền bỉ
• Thao tác mượt mà
• Kết cấu lưỡi chắc chắn
• Vẻ ngoài mang đậm chất rèn thủ công truyền thống
• Chất lượng gia công đồng đều

Từ một cửa hàng nhỏ bé, WANGMAZI đã phát triển thành một mạng lưới sản xuất rộng lớn hơn rất nhiều.

Các tư liệu lịch sử được trích dẫn bởi thương hiệu và hệ thống di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc cho thấy tính đến năm 1936, đã có khoảng 70 xưởng sản xuất liên kết với WANGMAZI, thu hút hơn 300 thợ lành nghề. 6

Con số này mang ý nghĩa quan trọng vì nó chứng minh “WANGMAZI” lúc bấy giờ đã thoát xác khỏi khái niệm một tiệm bán lẻ địa phương để trở thành một thương hiệu và tiêu chuẩn sản xuất được công nhận rộng rãi.

Tuy nhiên, đi kèm với danh tiếng là nguy cơ bị làm nhái. Sử liệu ghi nhận vô số cơ sở kinh doanh đã sử dụng các biến thể tên gọi na ná như “Vương Ma Tử Chính Tông”, “Vương Ma Tử Lâu Năm” hay các tên gọi phát âm tương tự nhằm trục lợi. 6

Thực trạng này phản ánh rõ nét giá trị thương mại khổng lồ mà cái tên WANGMAZI đã gây dựng được.

Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, các xưởng rèn kéo truyền thống tại Bắc Kinh trải qua đợt cải tổ quy mô lớn.

Năm 1956, chính quyền Bắc Kinh tiến hành tập hợp nhiều xưởng sản xuất dao kéo nhỏ lẻ vào các hợp tác xã. Tên tuổi WANGMAZI sau đó được củng cố trong một tổ chức công nghiệp bài bản hơn.

Đến năm 1959, Nhà máy Kéo Vương Ma Tử chính thức được thành lập tại Bắc Kinh, đồng thời nhãn hiệu WANGMAZI cũng được đăng ký bảo hộ pháp lý. 6

Giai đoạn này đánh dấu bước chuyển mình của WANGMAZI từ một mạng lưới thợ thủ công truyền thống sang một doanh nghiệp công nghiệp hiện đại.

Trong suốt thế kỷ 20, các sản phẩm của WANGMAZI đã gặt hái được nhiều sự vinh danh quan trọng tại Trung Quốc.

Theo hồ sơ lịch sử của chính thương hiệu, sản phẩm WANGMAZI từng đoạt Giải Bạc Quốc gia trong thập niên 1980, trong đó dòng kéo “Hắc Hổ” được đặc biệt khen ngợi về chất lượng. Sản phẩm của hãng cũng được xuất khẩu sang các thị trường Hồng Kông, Ma Cao và Đông Nam Á. 6

Nhờ đó, WANGMAZI không còn chỉ là đặc sản riêng của Bắc Kinh mà đã vươn lên trở thành biểu tượng cho chất lượng sản xuất của Trung Quốc nói chung.

Bên cạnh những vinh quang, lịch sử WANGMAZI cũng chứng kiến một cuộc khủng hoảng kinh doanh trầm trọng.

Trong giai đoạn Trung Quốc tiến hành cải cách kinh tế thập niên 1990 và đầu những năm 2000, tổ chức công nghiệp WANGMAZI nguyên bản lâm vào tình cảnh khó khăn nghiêm trọng.

Năm 1995, nhà máy kéo cũ được sáp nhập vào một tập đoàn công nghiệp WANGMAZI lớn hơn. Doanh nghiệp này sau đó tiếp tục trải qua nhiều đợt tái cơ cấu. Đến năm 2002, nhà máy nộp đơn xin bảo hộ phá sản và chính thức bước vào thủ tục phá sản vào tháng 1 năm 2003. 6

Sự kiện này là một chương quan trọng trong câu chuyện WANGMAZI, minh chứng rằng một thương hiệu di sản nổi tiếng vẫn có thể sống mãi trong tâm thức văn hóa dù cấu trúc doanh nghiệp ban đầu thất bại về mặt thương mại.

Nhãn hiệu và thương hiệu WANGMAZI sau đó đã trải qua thêm các đợt tái tổ chức doanh nghiệp để hồi sinh.

Thương hiệu ngày nay nỗ lực kết hợp bản sắc lịch sử với nền tảng sản xuất và thiết kế sản phẩm đương đại.

Chiến lược phát triển hiện tại của WANGMAZI xoay quanh ba giá trị cốt lõi:

Truyền thừa (传承)

Bảo tồn kỹ thuật rèn truyền thống và văn hóa dao kéo Trung Hoa.

Sáng tạo (创新)

Kết hợp tinh hoa thủ công với công nghệ hiện đại và quá trình phát triển sản phẩm mới.

Dẫn dắt (引领)

Định vị WANGMAZI trở thành chuyên gia hàng đầu về dao bếp và dụng cụ cắt gọt hiện đại tại Trung Quốc. 7

Tham vọng đương đại của thương hiệu là trở thành tiêu chuẩn tham chiếu đẳng cấp thế giới về dao bếp, đồng thời quảng bá văn hóa dao kéo Trung Hoa ra thị trường quốc tế. 7

Một trong những chứng nhận uy tín nhất của WANGMAZI trong thời hiện đại là danh hiệu Trung Hoa Lão Tự Hiệu (中华老字号 – Thương hiệu Lâu đời Trung Quốc).

Bảo tàng Số về Thương hiệu Lâu đời thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc xác nhận WANGMAZI đạt chuẩn danh hiệu này và ghi nhận năm khởi thủy là 1651. 7

“Trung Hoa Lão Tự Hiệu” không phải là một mỹ từ tiếp thị sáo rỗng. Đây là danh hiệu di sản cấp quốc gia dành cho các doanh nghiệp sở hữu bề dày lịch sử, sản phẩm/dịch vụ độc đáo cùng giá trị văn hóa và thương mại đặc sắc.

Vì vậy, WANGMAZI là một mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái thương hiệu truyền thống Trung Quốc, sánh vai cùng các tên tuổi huyền thoại khác trong lĩnh vực y dược, ẩm thực, trà đạo, may mặc và nhiều ngành nghề khác.

Mặc dù kéo vẫn là biểu tượng lịch sử của WANGMAZI, danh mục sản phẩm đương đại đã được mở rộng đáng kể.

Các sản phẩm thuộc hệ sinh thái thương hiệu hiện nay bao gồm:

• Dao bếp
• Kéo
• Dụng cụ sơ chế rau củ quả
• Dao bào vỏ
• Dụng cụ mài dao và đá mài
• Thớt
• Các dụng cụ cắt gọt nhà bếp khác

Việc mở rộng từ kéo sang dao bếp phản ánh bước chuyển mình chiến lược từ vị thế một thương hiệu chuyên về kéo sang một thương hiệu dao kéo nhà bếp Trung Hoa toàn diện. 9

Bản sắc WANGMAZI thời nay không còn bó hẹp trong những sản phẩm mang dáng dấp cổ điển.

Hãng cho biết các sản phẩm WANGMAZI đương đại đã giành được sự công nhận quốc tế về thiết kế, điển hình là Giải thưởng Thiết kế iF năm 2022 và hai giải Vàng tại Giải thưởng Thiết kế MUSE năm 2024 dành cho hai dòng sản phẩm. 7

Thành tựu này phản ánh một sự thay đổi chiến lược quan trọng:

WANGMAZI xưa:
kéo truyền thống → tay nghề thủ công → độ bền → danh tiếng nội địa

WANGMAZI nay:
tinh hoa thủ công → kỹ thuật hiện đại → sản xuất công nghiệp → thiết kế đương đại → định vị toàn cầu

Nói cách khác, thương hiệu đang biến di sản lịch sử thành nguồn cảm hứng và lợi thế cho thiết kế sản phẩm hiện đại, thay vì chỉ khai thác hoài niệm quá khứ.

Xét từ góc độ xây dựng thương hiệu, giá trị của WANGMAZI được cấu thành từ nhiều tầng lớp:

1. Giá trị lịch sử

Thương hiệu truy nguyên nguồn gốc về Bắc Kinh thế kỷ 17.

2. Giá trị nghề thủ công

Kỹ thuật làm kéo truyền thống được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. 8

3. Giá trị thương hiệu

“Vương Ma Tử” đã trở thành một cái tên quen thuộc trong đời sống dân sinh chứ không chỉ là tên một xưởng sản xuất cụ thể.

4. Giá trị văn hóa

Thương hiệu gắn bó mật thiết với văn hóa thương mại Bắc Kinh và nghề luyện kim Trung Hoa.

5. Giá trị thương hiệu quốc gia

WANGMAZI được nhà nước công nhận là Thương hiệu Lâu đời Trung Quốc. 9

6. Giá trị đương đại

Thương hiệu hiện tại đang cạnh tranh bằng cả đổi mới sản phẩm và thiết kế đạt chuẩn quốc tế bên cạnh danh tiếng lịch sử. 10

Cách mô tả chính xác nhất về WANGMAZI ngày nay là:

Một thương hiệu dao kéo Trung Hoa lâu đời lấy di sản rèn truyền thống làm nền tảng để phát triển các dòng dao bếp, kéo và dụng cụ cắt gọt gia đình hiện đại.

Lợi thế khác biệt cốt lõi của hãng không chỉ nằm ở cụm từ “dao Trung Quốc”.

Đó là sự cộng hưởng của:

Hơn 300 năm di sản + Bản sắc Bắc Kinh + Kỹ thuật rèn truyền thống + Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia + Danh hiệu Thương hiệu Lâu đời + Sản phẩm nhà bếp hiện đại.

Sự so sánh tự nhiên nhất thường được đặt ra là với Zhang Xiaoquan (张小泉 – Trương Tiểu Tuyền), một huyền thoại khác trong làng kéo Trung Quốc.

Câu ngạn ngữ xưa “Nam hữu Trương Tiểu Tuyền, Bắc hữu Vương Ma Tử” tóm lược hoàn hảo vị thế địa-lịch sử của hai thương hiệu này. 11

1651 — Năm khởi thủy truyền thống của WANGMAZI tại Bắc Kinh. 2

1758 — WANGMAZI được ghi chép trong cuốn Đế Kinh Tuế Thời Ký. 2

1816 — Biển hiệu “Tam Đại Vương Ma Tử” (Ba Đời Vương Ma Tử) xuất hiện. 2

1916–1936 — Mạng lưới xưởng sản xuất liên kết WANGMAZI mở rộng mạnh mẽ; đến năm 1936, sử liệu ghi nhận khoảng 70 xưởng hoạt động. 6

1956 — Bắc Kinh tiến hành tái tổ chức các xưởng rèn dao kéo truyền thống.

1959 — Nhà máy Kéo Vương Ma Tử được thành lập và nhãn hiệu được đăng ký chính thức. 6

Thập niên 1980 — Sản phẩm WANGMAZI nhận được sự công nhận chất lượng cấp quốc gia và mở rộng xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. 6

2002–2003 — Doanh nghiệp kéo WANGMAZI nguyên bản rơi vào khủng hoảng phá sản/tái cấu trúc. 6

2008 — Kỹ thuật rèn kéo WANGMAZI được đưa vào danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia. 4

2010/2011 — WANGMAZI được công nhận danh hiệu Thương hiệu Lâu đời Trung Quốc; cơ sở dữ liệu Bộ Thương mại ghi nhận mốc công nhận năm 2011. 7

2020 — Thương hiệu bước vào giai đoạn hiện đại hóa mới với định vị “Chuyên gia Dao bếp Trung Hoa”. 10

2022 — Sản phẩm WANGMAZI đoạt Giải thưởng Thiết kế iF. 7

2023 — Thương hiệu vượt qua vòng thẩm định để tiếp tục duy trì danh hiệu Thương hiệu Lâu đời Trung Quốc. 7

2024 — Hai dòng sản phẩm giành giải Vàng tại Giải thưởng Thiết kế MUSE. 7

Khi đánh giá WANGMAZI dưới tư cách một thương hiệu thay vì chỉ là một nhà sản xuất dao, các tài sản cốt lõi bao gồm:

Di sản: Hơn ba thế kỷ lịch sử được ghi nhận.

Sự công nhận: Danh hiệu Thương hiệu Lâu đời Trung Quốc.

Nghệ thuật chế tác: Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gắn liền với kỹ thuật rèn kéo.

Tên gọi biểu tượng: “Vương Ma Tử” mang tính gợi nhớ cao và đậm bản sắc văn hóa.

Sản phẩm lịch sử: Những cây kéo rèn truyền thống là biểu tượng di sản mạnh mẽ nhất của hãng.

Bản sắc vùng miền: Gắn bó sâu sắc với Bắc Kinh lịch sử.

Câu chuyện văn hóa: Triết lý chất lượng “Tam khán, lưỡng thí” mang lại cho thương hiệu một câu chuyện cụ thể và thuyết phục về tinh thần nghề thủ công.

Hiện đại hóa: Các dòng dao bếp đương đại, dụng cụ mới và giải thưởng thiết kế quốc tế giúp thương hiệu vượt thoát khỏi hình ảnh một di sản chỉ còn trong bảo tàng. 10

WANGMAZI (王麻子) là một trong những thương hiệu dao kéo lịch sử danh tiếng nhất Trung Quốc, với nguồn gốc truyền thống truy về năm 1651 tại Bắc Kinh. Vốn nổi danh nhờ những cây kéo thượng hạng, thương hiệu đã gây dựng danh tiếng dựa trên quy trình kiểm tra chất lượng khắt khe và nghệ thuật rèn thủ công tinh xảo, được đúc kết qua nguyên tắc “Tam khán, lưỡng thí”. Tên tuổi WANGMAZI trở thành biểu tượng của kéo phương Bắc, tạo nên câu ngạn ngữ bất hủ “Nam hữu Trương Tiểu Tuyền, Bắc hữu Vương Ma Tử”. Sau khi trải qua quá trình công nghiệp hóa, tái cơ cấu và vượt qua cuộc khủng hoảng doanh nghiệp nghiêm trọng đầu thập niên 2000, WANGMAZI tiếp tục tồn tại với tư cách một thương hiệu dao kéo Trung Hoa hiện đại. Kỹ thuật rèn kéo truyền thống của hãng được vinh danh trong danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia năm 2008, và thương hiệu được công nhận là Thương hiệu Lâu đời Trung Quốc. Ngày nay, WANGMAZI đã mở rộng danh mục vượt ra khỏi những cây kéo truyền thống để bao phủ dao bếp và nhiều dụng cụ nhà bếp khác, đồng thời nỗ lực kết hợp di sản nghề thủ công trăm năm với nền tảng sản xuất hiện đại, công nghệ tiên tiến và tư duy thiết kế sản phẩm quốc tế. 10

1. 品牌故事-北京王麻子科技股份有限公司
2. 王麻子
3. 张小泉剪刀
4. 王麻子行业首创“购刀无忧计划”：以百年匠心，定义行业新标准-新闻中心-北京王麻子科技股份有限公司
5. 百年传承 非遗之光-新闻中心-北京王麻子科技股份有限公司
6. 百年传承 非遗之光-新闻中心-北京王麻子科技股份有限公司
7. 北京王麻子科技股份有限公司
8. 新闻中心-北京王麻子科技股份有限公司
9. 产品中心
10. 百年王麻子-北京王麻子科技股份有限公司
11. 四大系列